دربارهٔ ما
نبرد یک زیرساخت آرشیوی است؛ تلاشی برای ثبت و نگهداری خشونت سیاسی و کنشهای مدنی در ایران.
ما که هستیم
نبرد بهدست جمعی ناشناس از افراد در نقاط مختلف جهان ساخته و نگهداری میشود. در میان ما برنامهنویس، پژوهشگر علوم اجتماعی، تحلیلگر داده، کارشناس امنیت و کسانی با شناخت عمیق از ایران حضور دارند. به دلایل روشن امنیتی، نام و مشخصات فردی خود را منتشر نمیکنیم. آنچه ارائه میکنیم، خود گواه ماست: معماری سامانه، کیفیت دادهها و دقت روش کار، برای هر کسی که بخواهد بررسی کند، آشکار است.
ناشناسماندن انتخابی آگاهانه است. برای حفاظت از خودمان، خانوادههایمان و هر کسی که با این پروژه در ارتباط است. درون مجموعه نیز هر عضو با هویتی جدا و بخشبندیشده فعالیت میکند. این پنهانکاری از سر میل به رازآلودگی نیست؛ سپری ساختاری در برابر حکومتی است که سابقهٔ مستند در تهدید، تعقیب و آسیبزدن به افشاگران دارد.
در نبرد، نقشها از هم جدا شدهاند: گروهی برچسب میزنند، گروهی بازبینی میکنند، و گروهی گزارشهای مردمی را رسیدگی میکنند. این جداسازی تعمدی است؛ برای کاستن از سلیقهٔ فردی و حفظ کیفیت آرشیو.
ساختار نبرد برای جلوگیری از تمرکز قدرت طراحی شده است. هیچکس بهتنهایی نمیتواند چیزی را منتشر یا حذف کند. تصمیمهای تحریری و اجرایی با رأیگیری ناشناس جمعی گرفته میشود: یک نفر، یک رأی. هدف این طراحی، مقاومبودن در برابر در اختیار گرفتهشدن توسط هر فرد یا جریان است.
در عین حال میدانیم که هیچ ساختاری از نابرابری خالی نیست. کنترل فنی، تسلط زبانی یا دسترسی به زیرساخت میتواند قدرتهای غیررسمی ایجاد کند. به همین دلیل، شیوهٔ حکمرانی برای ما امری تمامشده نیست؛ روندی پیوسته است. مستندسازی هرگز کاملاً خنثی نیست و دستهبندیها بر برداشتها اثر میگذارند. از اینرو میان «ثبت رویداد» و «تفسیر رویداد» فرق میگذاریم: اولی کار ماست؛ دومی میدان گفتوگوی عمومی.
تعهدهای ما
منشأ و امکان پیگیری
هر منبع در نبرد همراه با صفحهای کامل از اطلاعات منتشر میشود: پیوند منبع اصلی، تاریخ انتشار، تاریخچهٔ ویرایش، وضعیت راستیآزمایی و همهٔ گزارشهای دریافتی. هیچ چیزی بدون ذکر منبع منتشر نمیشود. هیچ ویرایشی بیردپا انجام نمیشود. اگر رکوردی تغییر کند، روشن است چه چیزی، چه زمانی و به چه دلیل دگرگون شده است.
گزارش مردمی
هر کاربر میتواند هر منبعی را به دلیل خطا، نسبت نادرست یا آسیب احتمالی گزارش کند. اگر منبعی حجم غیرعادی گزارشهای مستقل دریافت کند، تا زمان بررسی دوباره از دید عموم کنار گذاشته میشود. این آستانه عددی ثابت ندارد؛ سامانه الگوی گزارشها، سرعت آنها و نشانههای رفتاری را بررسی میکند تا نگرانی واقعی را از دستکاری هماهنگ جدا کند. آرشیو بهدست ما نگهداری میشود، اما برای مردمی است که در آن ثبت میشوند و جامعهای که به آن تکیه میکند.
سازوکارهای تحریری
هیچ فردی اختیار یکجانبه برای انتشار، حذف یا اولویتدادن به محتوا ندارد. همهٔ تصمیمهای تحریری با رأی برابر اعضا گرفته میشود. روش کار، محدودیتها و سوگیریهای ساختاری ما آشکارا منتشر شدهاند. برای ما، شفافیت مهمتر از دفاع از اعتبار ظاهری است.
استقلال ساختاری
شیوهٔ تأمین مالی، ارتباطات درونی و روند تصمیمگیری چنان طراحی شدهاند که امکان فشار یا نفوذ بیرونی را به حداقل برسانند.
نبرد بهمثابه زیرساختی خودآگاه
نبرد در دل یک میدان سیاسیِ مناقشهآمیز فعالیت میکند. مستندسازی بیرون از مناسبات قدرت رخ نمیدهد؛ با تعریف دامنه، شیوهی طبقهبندی، آستانههای راستیآزمایی و حتی طراحی رابط کاربری شکل میگیرد.
ما ادعای بیطرفی به معنای ایستادن بیرون از این سازوکارها نداریم. در عوض، ساختارهای خود را طوری طراحی میکنیم که قابل مشاهده، قابل پیگیری و قابل بازنگری باشند.
طبقهبندی تعیین میکند چه چیزی دیده شود. تعیین دامنه یعنی چه چیزی بیرون بماند. راستیآزمایی درجات اطمینان میسازد. جستوجوپذیری فهمپذیری ایجاد میکند، و فهمپذیری میتواند خطر نیز به همراه داشته باشد.
به همین دلیل، معماری خودِ نبرد — از ردهبندیها و سطوح راستیآزمایی گرفته تا فرایند دریافت محتوا، معیارهای انتشار و طراحی سامانه — بخشی از موضوع مستندسازی ماست. تغییرات روششناسی نسخهبندی میشوند. بازنگریها ثبت و نگهداری میشوند. عدمقطعیت پنهان نمیشود؛ برچسب میخورد.
اعتبار در نبرد از جایگاه نهادی یا همسویی سیاسی نمیآید. از امکان پیگیری، تاریخچهی تغییرات و قابلیت اعتراض میآید. هر رکورد طوری ساختاربندی شده که کاربر بتواند سطح اطمینان، سابقهی ویرایش و دادههای مربوط به گزارشها را مستقلاً ارزیابی کند.
نبرد برای حفظ رویدادها ساخته شده است. اما همزمان میکوشد نشان دهد این رویدادها تحت چه شرایطی قابل ثبت و قابل شناخت میشوند.
چرا بهوجود آمدیم
نبرد در دیماه ۱۴۰۴ و همزمان با موجی از خشونت حکومتی شکل گرفت که بعدها به «دیِ خونین» شناخته شد. ابزارهای موجود برای ثبت رویدادها در آن گستره و شتاب ساخته نشده بودند. به زیرساختی تازه نیاز بود.
اما مسئله فقط یک مقطع تاریخی نیست. در ایران، دولت کنترل گستردهای بر فضای اطلاعرسانی دارد: از رسانههای رسمی تا بسترهای دیجیتال. گزارشگری مستقل جرم تلقی میشود. در بیرون از ایران نیز رسانههای پرنفوذ اپوزیسیون با منابع مالی نامشخص فعالیت میکنند و روایتهایی را برجسته میکنند که با جهتگیریهای سیاسیشان همخوان است. در این میان، مردم عادی تریبون پایدار و قابل اتکایی ندارند. حکومت یک روایت میسازد، بخشی از اپوزیسیون روایتی دیگر. اما هزاران ویدئو، تصویر و روایت شخصی در شبکههای اجتماعی پراکنده میماند و ظرف چند روز ناپدید میشود.
یک معلم در اصفهان ویدئویی منتشر میکند. یک دانشجو در تهران رشتهای مینویسد. خانوادهای در زاهدان عکسی میگذارد. اینها به هم وصل نیستند، جستوجوپذیر نیستند و اغلب ماندگار نمیمانند.
وقتی شواهد یا پاک میشوند یا از صافی گرایشهای سیاسی عبور میکنند، وجود یک زیرساخت مستقل حیاتی میشود. نبرد برای پاسخ به همین خلأ ساخته شد.
نبرد بستری ساختاریافته و مستقل فراهم میکند که در آن شواهد حفظ میشوند و محتوای زمینهای از تولیدکنندگان مستقل گردآوری میشود، بیآنکه کنترل متمرکزی بر گزینش روایتها حاکم باشد. نبرد ادعا نمیکند روایت نهایی تاریخ سیاسی ایران است. یکی از زیرساختهایی است که میتواند شکل بگیرد. این آرشیو برای ماندن ساخته شده است؛ فراتر از هر دورهٔ سیاسی کوتاهمدت.
چه میکنیم
نبرد دو بخش دارد: شواهد آرشیوی ساختاریافته و دوزبانه از رویدادها، افراد، نهادها و اسناد رسانهای مرتبط با زندگی سیاسی ایران: کشتهشدگان، بازداشتشدگان، ناپدیدشدگان، اعدامها، شعارهای اعتراضی، نمونههای سرکوب و اسناد تصویری و صوتیِ منتسب در طول سالها.
زمینه بخشی برای گردآوری محتوای تحلیلیِ تولیدشده توسط دیگران: پادکستها، گفتوگوها، مقالهها، مستندها، کتابها و پژوهشها. این بخش با آرشیو شواهد پیوند خورده است. اگر در یک پادکست نام فردی برده شود، به صفحهٔ او ارجاع داده میشود. اگر مقالهای به رویدادی بپردازد، به اسناد ثبتشدهٔ همان رویداد پیوند میخورد.
این ساختار، تحلیل و سند را در کنار هم نگه میدارد.
گردآوری دادهها ترکیبی است از پایش خودکار شبکههای اجتماعی و بررسی و برچسبگذاری انسانی. شرح دقیق روش کار در صفحهٔ روششناسی آمده است.
نبرد چه نیست
نبرد رسانهٔ خبری به معنای رایج آن نیست. خبرنگار استخدام نمیکنیم، خبر فوری منتشر نمیکنیم و موضعگیری تحریری نداریم. بخش «زمینه» تولیدکنندهٔ گزارش نیست؛ گردآورندهٔ آن است. ما دادگاه نیستیم، مرجع قضایی نیستیم و تضمینکنندهٔ قطعی اصالت هر محتوا هم نیستیم. ادعا نمیکنیم هر دادهای بدون احتمال خطاست.
نبرد وابسته به هیچ حزب، جریان سیاسی یا دولتی نیست. کار ما تجویز آیندهٔ سیاسی نیست؛ ثبت آن چیزی است که رخ داده است. و میدانیم که هر ثبت تاریخی، در بستر واقعیتهای سیاسی شکل میگیرد.
نبرد در هیچ کشوری بهعنوان شخصیت حقوقی ثبت نشده است. ثبت رسمی میتواند ردپایی بسازد که امنیت اعضا را به خطر اندازد. این انتخاب، نوعی موازنه میان اعتبار نهادی و امنیت عملیاتی است. اگر روزی شرایط رسمیشدنِ امن و پاسخگو فراهم شود، این تصمیم میتواند بازنگری شود.
محدودهٔ کار
دامنهٔ کار ما آگاهانه محدود است تا عمق و انسجام روش حفظ شود. تمرکز ما بر خشونت سیاسی رویدادمحور و رابطهٔ دولت و شهروند در ایران است. در حال حاضر به این موضوعها نمیپردازیم:
اینها بیاهمیت نیستند؛ اما بیرون از چارچوب فعلی ما قرار میگیرند.
این آرشیو برای چه کسانی است
برای کسانی که مستقیم درگیر رویدادها بودهاند، برای خانوادهها، برای پژوهشگران و روزنامهنگاران، برای فعالان مدنی، و برای نسلهایی که بعد خواهند آمد.
بازنمایی برای ما مسئولیتی اخلاقی است. میدانیم هیچ دادهای تمامیت تجربهٔ انسانی را در خود جا نمیدهد.
افراد درگیر یا خانوادههای نزدیک آنها میتوانند درخواست بازبینی، اصلاح یا حذف بدهند. هر درخواست با توجه به ملاحظات امنیتی، دقت تاریخی و منفعت عمومی بررسی میشود.
تأمین مالی و استقلال
نبرد هیچ منبع مالی خارجی ندارد؛ نه کمکهزینه، نه اسپانسر، و نه درآمد. هزینههای زیرساخت مانند سرورها، دامنهها و ابزارها توسط خود اعضا و از جیب شخصی پرداخت میشود. تمام زمانی که صرف ساخت، بررسی، برچسبگذاری و نگهداری این پلتفرم میشود، بدون دریافت هیچ دستمزدی است. این یک پروژه تأمینشده نیست که بهصورت ناشناس اداره شود؛ بلکه پروژهای بدون بودجه است که کاملاً بر پایه کار داوطلبانه پیش میرود.
ممکن است در آینده امکان دریافت کمکهای مالی ناشناس با روشهای حفظ حریم خصوصی فراهم شود. در صورت فعال شدن، این کمکها صرفاً برای پوشش هزینههای زیرساخت استفاده خواهند شد و به اعضا پرداختی صورت نخواهد گرفت.
استقلال مالی برای ما شعار نیست؛ پیششرط این کار است.
بهروزرسانی
سامانههای گردآوری بهصورت ساعتی کانالهای مشخص در تلگرام، اینستاگرام، ایکس و یوتیوب را پایش میکنند. محتوا وارد صف بررسی میشود و بهطور روزانه برچسبگذاری و ارزیابی میگردد.
راستیآزمایی پس از انتشار هم ادامه دارد. ممکن است رکوردی در گذر زمان تکمیل، اصلاح یا دوباره بررسی شود. آرشیو تصویری ثابت نیست؛ رشد میکند و با گذشت زمان دقیقتر میشود.
دسترسی به دادهها
دادههای منتشرشده تحت مجوز CC BY 4.0 در دسترساند و برای پژوهش، روزنامهنگاری و کارهای مدنی قابل استفادهاند. هر منبع پیوند یکتای خود را دارد و قابل دریافت و اشتراکگذاری است. خروجی دادهٔ گسترده با درخواست فراهم میشود. این مجوز به معنای تأیید برداشتها یا استفادههای بعدی از دادهها نیست. کاربران مسئول رعایت قوانین محل زندگی خود هستند.
مشارکت
نبرد با پول ادامه پیدا نمیکند، با آدمها ادامه پیدا میکند.